Tito And The Rise And Fall Of Yugoslavia - Richard West (1994)

Ξεκινώντας να διαβάζω το συγκεκριμένο βιβλίο, φτάνοντας σχεδόν στο ένα τρίτο του και ενώ είχα διαβάσει αρκετά άκρως ενδιαφέροντα κεφάλαια για την σύγχρονη ιστορία της Γιουγκοσλαβίας, συνειδητοποίησα πως η ζωή του Τίτο είναι γενικά η ιστορία της μεταπολεμικής Γιουγκοσλαβίας. Ουσιαστικά λοιπόν πρόκειται για δύο βιβλία ενωμένα κάτω από ένα κοινό τίτλο. Ένα βιβλίο που περιγράφει-συνοπτικά- τα γεγονότα από την απελευθέρωση των περιοχών της βαλκανικής χερσονήσου απο το γερμανικό ζυγό και έπειτα, και ένα που περιγράφει την ζωή του μεγάλου στρατάρχη, ξεκινώντας από την παιδική του ηλικία έως και τον θάνατό του. Ο Βρετανός δημοσιογράφος Richard West έκανε μια καταπληκτική δουλειά και έρευνα. Συνετέλεσε φυσικά και το γεγονός ότι έζησε τα γεγονότα από πρώτο χέρι, αφού για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα διέμεινε στην Γιουγκοσλαβία. Έτσι πολλές φόρες στο βιβλίο του έχουμε και σημαντικές πληροφορίες από πρώτο χέρι. Βέβαια δεν έχουμε να κάνουμε με μια κλασσική αυτοβιογραφία ενός σημαντικού ηγέτη, άλλα κυρίως για το ρόλο που έπαιξε στην δημιουργία της ενωμένης Γιουγκοσλαβίας, όπως και στις αποφάσεις και ενέργειές του που οδήγησαν-φυσικά όχι μόνο αυτές- 10 χρονιά μετά το θάνατό του στη βίαιη διάλυση του συνασπισμού των κρατών της "Νοτιοσλαβίας".

Ο συγγραφέας ξεκινά με μια σύντομη ιστορική ανάδρομη της ιστορίας των νοτίων Σλάβων, θέλοντας να δώσει ένα στίγμα των σημαντικών ομοιοτήτων αλλά και διαφορών που χαρακτηρίζουν τους συγκεκριμένους λαούς, από την περίοδο του Βυζαντίου και ύστερα. Στη συνέχεια, οι πρώτες αναφορές στη ζωή του Τίτο, εμπλουτίζονται με πλήθος άλλες πληροφορίες για την κατάσταση στα Βαλκάνια, που κάνουν την αφήγηση του συγγραφέα εκτός από ενδιαφέρουσα ιστορικά και συναρπαστική σαν μυθιστόρημα κάποιες φόρες. Φοβερά και τρομερά είναι όσα περιγράφει ο Richard West για την δράση των Κροατών Φασιστών της "Ustasha", καθώς τα στοιχειά που παρουσιάζει είναι ανατριχιαστικά και ενδεικτικά της βαρβαρότητας και του μίσους ενάντια στους Σέρβους, που ήταν και τα βασικά θύματα της δράσης της, κατά τη διάρκεια του Β' Π.Π. Μια δράση που έκανε ακόμα και τους ίδιους τους ναζί, να αναρωτιούνται για την ωμότητα των πράξεων της τρομοκρατικής οργάνωσης.

Εννοείται πως ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου ασχολείται και με την δράση των Σέρβων εθνικιστών, των γνωστών και ως "Chetniks", οι οποίοι εκφράστηκαν κατά τη διάρκεια του δεύτερου παγκοσμίου πόλεμου κυρίως μεσώ της δράσης και της προσωπικότητας του αρχηγού τους Draža Mihailović και οι οποίοι με τη σειρά τους, σύμφωνα με το συγγραφέα, προέβησαν σε μια σειρά βιαιοτήτων ενάντια τόσο των κροατικών δυνάμεων, όσο και των μουσουλμανικών πληθυσμών της Βοσνίας. Όλα αυτά παρουσιάζονται σαν μια εισαγωγή θα λέγαμε, στην εμφάνιση των κομμουνιστών ανταρτών, των Παρτιζάνων καλύτερα, του Τίτο. Η εμφάνισή τους μπορεί αρχικά να πέρασε στα ψιλά και οι περισσότεροι να μην έδωσαν μεγάλη σημασία, σύντομα όμως , μέσα σε δυο έτη, κατάφεραν να επικρατήσουν σε μια μεγάλη σχετικά περιοχή της Γιουγκοσλαβίας(στο κεντροδεξιό κομμάτι του χάρτη) και να γίνουν οι κύριοι ρυθμιστές των εξελίξεων και οι διαχειριστές της εξουσίας. Για ένα μεγάλο διάστημα υπήρχαν αλλεπάλληλες συγκρούσεις ανάμεσα στους παρτιζάνους, τους τσέτνικς, τους Κροάτες "Ούστασι" και το γερμανικό στρατό κατοχής. Ένα πραγματικό σκηνικό τρόμου.

Η συνέχεια της Γιουγκοσλαβικής πολιτικής που εφάρμοσε ο Τίτο είναι εξίσου ενδιαφέρουσα με τον τρόπο που κατέκτησε την εξουσία. Ενώ η "μητέρα" Ρωσία δημιουργούσε το ανατολικό κομμουνιστικό μπλόκ με τη συμμετοχή και βαλκανικών κρατών και μάλιστα όμορων της Γιουγκοσλαβίας, ο στρατάρχης Τίτο διαφώνησε με τον Στάλιν στη εφαρμογή του οικονομικού μοντέλου κυρίως , με συνέπεια να επέλθει ρήξη στις σχέσεις των δυο ηγετών. Απο το σημείο αυτό και μετά, η πορεία της Γιουγκοσλαβίας ακολούθησε μονοπάτια εξισορρόπησης ανάμεσα σε ανατολή και δύση, μια πολιτική που ονομάστηκε "τρίτος δρόμος" και που είχε για ένα διάστημα φανατικούς φίλους και υποστηρικτές(Νάσερ κ.τ.λ).

Οι εθνικιστικές εξάρσεις μπορεί για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα να κρύφτηκαν εντέχνως, αλλά δεν εξαφανίστηκαν ποτέ. Οι θρησκευτικές διαφορές αποδείχτηκαν αξεπέραστες και τελικά επικράτησαν ενάντια στην αδελφοσύνη και ενότητα(bratstvo i jedinstvo) των λαών, όπως έλεγε και το σύνθημα των Γιουγκοσλάβων κομμουνιστών. Για πολλούς αυτές οι διαφορές είναι και η κύρια αιτία της διάσπασης της Γιουγκοσλαβίας και του ξυπνήματος των παθών που τόσο ταλαιπωρούν τα Βαλκάνια για αιώνες. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου θα έχετε τη ευκαιρία να διαμορφώσετε μια σαφή εικόνα για τις θρησκευτικές διαφορές ανάμεσα στους Καθολικούς Κροάτες, τους Μουσουλμάνους της Βοσνίας και τους Ορθόδοξους Σέρβους. Επίσης γίνεται και μια εκτενής αναφορά στους βογόμιλους, μια θρησκευτική αίρεση της περίοδου μεταξύ του 10ου αιώνα και του 15ου αιώνα, που διαχρονικά έπαιξε μεγαλύτερο ρόλο από ότι της έχει αποδοθεί ιστορικά.

Το βιβλίο μέχρι σήμερα δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά, άλλα μπορείτε να το διαβάσετε στα αγγλικά και να το αναζητήσετε μεσώ διαδικτύου. Γενικά έτυχε πολύ καλών κριτικών ανά το κόσμο. Αξίζει το κόπο για όσους θέλουν να σχηματίσουν μια αποκρυσταλλωμένη εικόνα του Τίτο και του ρόλου του στα Βαλκάνια. Καλή ανάγνωση.